Ik had een fantastische jeugd met lieve ouders. Ouders die veel tijd aan mijn zusje, mijn broertje en mij besteedden. Ouders die ons aanmoedigden bij alles wat we deden (en dan vooral bij het buitenspelen). Ouders die ons in onze oren lieten knopen dat het ene mens nooit beter was dan het andere, wat voor topprestatie iemand ook had geleverd of hoe beroemd iemand ook was. Een mooie levensles. Maar ze waren wel streng. Te laat thuiskomen, betekende de volgende dag niet met een vriendinnetje afspreken. Ze waren ook consequent en het altijd met elkaar eens. Als iets van papa niet mocht, mocht het van mama ook niet. En andersom. Waar ik bij vriendinnen nog wel eens zag dat ze hun zin kregen door te zeggen “maar papa vindt het wél goed”, kwam ik daar niet mee weg. Mijn ouders hamerden enorm op ‘eerlijk zijn’. Liegen was zo ongeveer het slechtste wat je kon doen. Heel soms probeerde ik het wel eens, door te zeggen dat niet ik maar mijn zusje het laatste koekje had gepakt. Of te verzinnen dat ik mijn handschoenen niet zelf was kwijtgeraakt, maar dat iemand ze had afgepakt. Zinloos. Ze keken dwars door me heen. Heel lang dacht ik dat volwassenen nooit logen. Of in ieder geval tot het moment dat mama vertelde dat Sinterklaas niet bestond.
Hoe ouder ik werd, hoe meer leugentjes ik ook bij volwassenen ontdekte. De moeder van een vriendin die ik aan de telefoon hoorde zeggen dat ze op het punt stond om weg te gaan. Om daarna tegen haar dochter en mij te zeggen dat we nergens heen gingen, maar ze geen zin had in bezoek van de persoon die belde. Mijn oma die met een stalen gezicht tegen de verzorgende in het bejaardenhuis zei dat ze haar toetje had opgegeven, terwijl mijn broertje dat toetje nog maar net achter zijn kiezen had. Een docent in groep 8 die van alles beloofde over wat voor leuks we dat schooljaar nog gingen doen, terwijl hij al wist dat hij ontslag zou nemen.
Mijn ouders betrapte ik nooit op schokkende leugens, als je Sinterklaas niet meetelt. Bij hun devies van ‘eerlijk zijn’ hoorde ook dat je nergens over moest opscheppen én je nergens voor hoefde te schamen. Doen wat je leuk vindt, vonden mijn ouders veel belangrijker dan de beste zijn in een sport of zo veel mogelijk diploma’s halen. En als je toch ergens heel goed in was, hoefde je dat niet van de daken te schreeuwen.
Het heeft ongetwijfeld deels met die opvoeding te maken dat ik er NIETS van snap dat mensen liegen over hun kennis, kunde en opleidingen. De laatste tijd zijn vooral de politici die dat doen in het nieuws, maar er worden bizar vaak allerlei mensen ‘ontmaskerd’. Ik zie er echt het nut of de meerwaarde niet van in om een extra diploma of werkgever op je cv erbij te verzinnen. Is het schaamte? Is het imago?
Tijdens mijn studie journalistiek kregen sommige studenten al tijdens hun stage een baan aangeboden. Ze stopten dan vaak met de opleiding. Ik ga er vanuit dat ze er bij volgende sollicitaties niet over logen. Twee vriendinnen én mijn partner hebben hun studie niet afgerond en werken toch op de plek waar ze willen zijn. Dat is iets om trots op te zijn, want ze moesten harder werken en een langere weg afleggen om op hun gewenste plek te komen. Ik ben de vaste ‘CV nakijker’ in mijn vriendengroep en waar het van toepassing is, hebben ze gewoon ‘niet afgerond’ of ‘enkel propedeuse behaald’ ingevuld.
Dankzij sociale media is er naast de ‘CV liegebeesten’ een heel nieuw leger opgestaan aan beroepsjokkebrokken. Vooral onder de noemers ‘influencer’ en ‘coach’. Zij beloven vaak een soort eeuwige jeugd gouden als je maar die ene schoonheidsroutine volgt, of gouden bergen als je eerst minimaal zo veel belegt in crypto en investeert in vastgoed in verweggistan. Met alle gevolgen van dien. En dan heb ik het nog niet over de engerds die zich online voordoen als tiener maar in het echt volwassen mannen zijn, met of zonder kwade bijbedoelingen. Dankzij AI wordt nepnieuws steeds geloofwaardiger. En wie in een bepaald algoritme terechtkomt, bijvoorbeeld die van de ‘manospere’ waar we het al eerder over hadden, krijgt steeds meer van hetzelfde te zien. Ook als het klinkklare onzin of oplichterij is.
Probeer in deze tijd je kinderen nog maar eens op te voeden tot eerlijke mensen. En leer je kinderen maar eens om leugens te herkennen of een leugenaar te ontmaskeren. Hoe leer jij je kinderen dat niet alles wat ze zien de waarheid is? En hoe zorg je ervoor dat ze niet liegen? Ik ben heel benieuwd!
