Nikky Wingelaar is manager Jeugd & Cultuur bij Bibliotheek Landgraaf-Beekdaelen. Ze heeft een groot maatschappelijk hart en zet zich graag in voor de ontwikkeling en kansen van kinderen. Vanuit haar kennis van en betrokkenheid bij taalontwikkeling weet ze hoe belangrijk lezen en voorlezen zijn voor de (taal)ontwikkeling van kinderen. Voor dit verhaal over de Kinderboekenweek leverde ze ook de inhoud. Vanaf nu gaat ze regelmatig voor ons bloggen. Daar zijn we heel blij mee!
Heb jij vandaag al 100 woorden met je kind gewisseld? Het is een simpele vraag. Maar probeer hem eens eerlijk te beantwoorden. Want hoeveel heb je vandaag écht met je kind gepraat? En dan bedoel ik niet:
‘Doe je schoenen aan.’
‘Waar is je jas?’
‘Schiet je een beetje op?’
‘Heb je je tanden gepoetst?’
‘Nee, niet die schoenen, de andere schoenen!’
Als je alle praktische ouderzinnen van een gemiddelde ochtend bij elkaar optelt, heb je waarschijnlijk al een complete podcastaflevering bij elkaar. Alleen jammer dat het onderwerp vooral opschieten, opruimen en tandenpoetsen is. Maar een écht gesprek? Dat komt er soms niet van.
Waar blijft de tijd?
Eerlijk is eerlijk: ouders hebben het druk. Werk, kinderen, huishouden, sport, boodschappen, afspraken, sociale verplichtingen en ondertussen ook nog proberen een beetje een gezellig mens te zijn. We houden alle ballen hoog. En als er eentje valt, doen we net alsof niemand het zag. Voor je het weet is het ochtend, daarna ineens middag en voordat je er erg in hebt, lig je half uitgeput op de bank en vraag je je af: ‘waar is deze dag eigenlijk gebleven?’
We doen allemaal ons best. Echt. Maar juist in die drukte schuilt een klein gevaar. We zijn wel veel bij onze kinderen, maar zijn we ook echt met onze kinderen? Dat is nogal een verschil. ‘Doe je jas aan’ is ook taal… maar niet helemaal hetzelfde als een gesprek. Natuurlijk zijn praktische mededelingen belangrijk. Een kind moet uiteindelijk toch weten dat een jas aantrekken vóór het naar buiten gaan meestal een redelijk goed idee is. Maar taalontwikkeling gebeurt niet alleen wanneer je instructies geeft. Het gebeurt nog meer als je samen praat.
Als je zoon vertelt waarom een mier volgens hem een veel belangrijker dier is dan een olifant.
Als je dochter uitgebreid uitlegt waarom een roze eenhoorn met vleugels technisch gezien gewoon een paard is dat kan vliegen.
Als je zoon ineens vraagt waar de mensen waren voordat ze geboren werden.
En daar sta je dan. Met je volle boodschappenkar, je telefoon die drie keer trilt en een kind dat ondertussen een filosofisch vraagstuk op tafel legt. ‘Ehm… daar komen we vanavond bij het eten wel even op terug’, geef jij als antwoord. Om het daarna misschien weer te vergeten. Maar juist die opmerkingen van je kinderen zorgen voor de gesprekken die ertoe doen. Als je op het niveau van je kind gaat zitten, stap je ook even uit je eigen volwassen wereld. En wat blijkt? De wereld door kinderogen is vaak verrassend mooi. Minder ingewikkeld. Minder praktisch. Veel fantasierijker.
Een stok is geen stok, maar een toverstaf. Een plas is geen plas, maar een gigantisch meer. En een kartonnen doos? Een huis, raket, restaurant én onderzeeër. In één middag.
Misschien kunnen wij daar als volwassenen nog wel iets van leren.
Uit je eigen hoofd en in dat van je kind
Door écht met je kind in gesprek te gaan, ontdek je bovendien wat er in zijn of haar hoofd gebeurt. Wat vindt je kind interessant? Waar maakt het zich druk om? Wat vindt het grappig? Waar droomt het van? Welke vragen liggen er al een tijdje klaar?
Soms krijg je vragen waar je totaal niet op voorbereid was.
‘Mama, waarom worden mensen eigenlijk oud?’
‘Nou… goede vraag.’
En daar zit je dan, om 07.43 uur, terwijl je eigenlijk alleen wilde weten of je kind zijn gymtas had ingepakt. Maar juist die momenten zijn belangrijk. In het gesprek ontstaat verbinding. Omdat je kind nieuwe woorden leert en omdat het leert dat zijn gedachten ertoe doen. Dat jij naar hem of haar luistert. Dat het vragen mag stellen. En dat er tijd is voor een gesprek dat nergens naartoe hoeft.
En dan hebben we nog… het boek
Naast praten is er nog zo’n eenvoudige manier om taal een enorme boost te geven: voorlezen. En ja, ook als je kind allang zelf kan lezen. Misschien juist dan. Want een boek bevat vaak woorden en zinnen die je in een alledaags gesprek niet zo snel gebruikt. Een schrijver hoeft tenslotte niet iedere dag te zeggen: ‘Doe je schoenen aan, we zijn al laat.’ In boeken kom je woorden tegen als gigantisch, verdwaald, verwonderd, onverschrokken en teleurgesteld. Dat zijn woorden waarmee je kind zijn taalwereld steeds verder uitbreidt. En je hoeft van die woorden echt geen complete taalles te maken. Je kunt gewoon vragen:
‘Wat denk jij dat dit woord betekent?’
‘Waarom denk je dat hij/zij dat doet?’
‘Wat zou jij doen?’
Die laatste vraag vind ik misschien wel het allermooiste. Met voorlezen en vragen stellen, bied je je kind taal aan die nét iets boven het bekende niveau ligt. Niet zo moeilijk dat het afhaakt, maar wel uitdagend genoeg om iets nieuws te leren. Dat is precies waar ontwikkeling interessant wordt. Denk jij nu ‘maar mijn kind kan zelf lezen.’ Mooi! Dan heb je een mijlpaal bereikt. Je kind kan zelf woorden ontcijferen, verhalen lezen en misschien zelfs al heerlijk verdwijnen in een boek. Maar dat betekent niet dat jij vanaf dat moment officieel ontslagen bent als voorlezer.
Uit onderzoek van Stichting Lezen blijkt dat voorlezen sterk afneemt naarmate kinderen ouder worden. Bij kinderen van 0 tot 5 jaar leest 94% van de ouders minimaal wekelijks voor. Bij 6- en 7-jarigen is dat 89%. Bij kinderen van 8 tot 12 jaar daalt dit naar 70%. Dat is natuurlijk niet vreemd. Kinderen leren zelf lezen. Ze krijgen leesonderwijs. Ze moeten oefenen. En opeens staat er een hele schooltas vol met boeken en opdrachten. Maar juist dan kan het heerlijk zijn om af en toe niet zélf te hoeven ploeteren door letters en lastige woorden. Gewoon lekker luisteren naar papa of mama. Samen lachen om een verhaal. Samen voorspellen wat er gaat gebeuren. Of samen verbaasd zijn over een personage dat natuurlijk weer precies de verkeerde keuze maakt.
Waar vind je dan zo’n goed verhaal? In de bieb!
Ben je op zoek naar een mooi boek en een goed verhaal? Loop dan eens vrijblijvend de bibliotheek om de hoek binnen. Wie weet wat je daar ontdekt. Nieuwe verhalen, onbekende schrijvers, boeken waar je zelf misschien nooit op was gekomen. En ik durf bijna te wedden dat je niet met lege handen – of beter gezegd: lege tassen – weer naar buiten loopt. Kinderen kunnen bovendien gratis lid worden van de bibliotheek. Dus meld ze vooral aan en laat ze zelf ontdekken, kiezen en rondneuzen. Want een bibliotheek is zoveel meer dan een plek waar je een boek leent. Het is een plek waar een wereld opengaat. Voor je kind, maar misschien ook voor jou.
Voorlezen is meer dan taal
Voorlezen gaat niet alleen over woordenschat, begrijpend luisteren of taalontwikkeling. Het gaat ook over samen zijn. Dat is misschien wel het belangrijkste. Je zit dicht bij elkaar. De telefoon ligt hopelijk ergens buiten handbereik. De dag wordt even stil. Geen ‘schiet op’, geen ‘we moeten gaan’ en geen ‘waar heb je die sok nou weer gelaten?’ Maar alleen een verhaal. En jullie. Dat is quality time zonder dat je er een ingewikkeld programma voor hoeft te maken.
Zet het in je agenda
Dus als je agenda alweer uitpuilt van werk, afspraken, sportclubs en alles wat vandaag ‘echt nog even moet’, zet dan ook ‘samen zijn’ in je agenda. Plan ook iets wat nergens heen hoeft. Zoals een kwartiertje voorlezen. Een gesprek voor het slapengaan. Bijpraten op de fiets.
Probeer tijdens het eten eens niet alleen te vragen hoe het op school was. Want laten we eerlijk zijn: het antwoord ‘goed’ zonder verdere toelichting hebben we inmiddels allemaal wel eens gehoord. Vraag daarvoor in de plaats eens wat het grappigste moment van de dag was. Waar je kind vandaag om moest lachen, of wat het moeilijk vond. Of stel de vraag ‘als jij morgen de baas van de school was, wat zou je dan veranderen?’ Voor je het weet zit je midden in een bijzonder gesprek. En misschien ontdek je wel iets nieuws over je eigen kind.
Dus… heb jij vandaag al 100 woorden met je kind gewisseld?
Misschien zijn die 100 woorden helemaal niet het belangrijkste. Misschien gaat het niet om een aantal. Het gaat om de momenten waarop je even stopt met regelen, rennen en organiseren. De momenten waarop je naast je kind gaat zitten en zegt: ‘Vertel eens. Waar denk jij eigenlijk over na?’ Kinderen groeien door wat we ze vertellen. Ze groeien ook door wat we samen met ze bespreken, door de verhalen die we lezen, de woorden die we aanbieden en de fantasie die we samen de ruimte geven.
Dus pak die drukke agenda erbij. Plan dat voorleesmoment. Of plan dat gesprekje voor het slapengaan. Loop eens die bibliotheek binnen. Laat je verrassen. Neem een stapel boeken mee. Leg je telefoon weg. Pak een boek. Lees voor. En maak er een gewoonte van. Want over tien jaar weet je waarschijnlijk echt niet meer of je die ene dinsdag alle boodschappen op tijd had gedaan. Of dat je kind een jas had aangetrokken. Maar de kans is groot dat je kind en jij wel nog een herinnering hebben aan samen op de bank of in bed met een verhaal. En misschien waren dat wel de belangrijkste woorden van de dag.
