Irene Snackers helpt met haar bedrijf Samen een Gezin stiefouders hun weg te vinden in het stiefouderschap.
Je partner en jij zitten aan tafel. Het is bijna etenstijd. Zijn dochter (jouw stiefdochter) komt binnen, loopt langs je heen alsof je lucht bent en gaat demonstratief naast haar vader zitten. Ze vertelt hem uitgebreid over school. Als jij iets vraagt kan er amper een ja of nee vanaf. Na een paar vragen geef je het op en eet zwijgend je bord leeg.
Als stiefouder kun je je buitengesloten voelen. Je doet je best. Je bent vriendelijk. Je wilt een band opbouwen. En toch lijkt het niet te lukken. Sterker nog, soms lijkt het wel alsof het kind je bewust afwijst, uitdaagt of zelfs negeert.
Dan ga je twijfelen. Ligt het aan mij? Doe ik iets verkeerd? Of mag dit kind me gewoon niet?
Het antwoord is: nee, het ligt niet aan jou. En het ligt ook niet aan het kind. Er is iets anders aan de hand. Iets onzichtbaars. Iets wat veel ouders en stiefouders niet kennen, maar wat een enorme kracht heeft in samengestelde gezinnen. Het heet loyaliteit.
Loyaliteit gaat over diepgewortelde banden en gevoelens. Kinderen horen bij beide ouders. Altijd, wat er ook is gebeurd. Het kind kreeg het leven van zijn of haar ouders en is op een diepe laag met die ouders verbonden. De verbinding op deze diepte is blijvend. Ook na een scheiding. Ook als er ruzie is geweest. Ook als een ouder is overleden. En dus ook als er een nieuwe partner in beeld komt.
Als een stiefouder in beeld komt, wordt het voor het kind ingewikkeld. Er ontstaat een innerlijke, onzichtbare spanning. Meestal kunnen kinderen dit zelf niet letterlijk benoemen. Ze voelen het wel en reageren erop met bepaald gedrag. Ze zijn bijvoorbeeld bang dat als ze de stiefmoeder aardig (gaan) vinden, ze dan ontrouw zijn aan hun eigen moeder.
Hoe herken je loyaliteitsconflicten?
Loyaliteitsconflicten kunnen zich op allerlei manieren uiten:
- Het kind is afstandelijk of afwijzend
Het durft geen band met jou op te bouwen, uit angst dat vader of moeder dat niet goed vindt. Ook al wordt dat niet uitgesproken.
- Het kind gedraagt zich anders als de andere ouder in de buurt is
Bij jou thuis is het ontspannen. Maar zodra moeder belt of vader langskomt, wordt het kind afstandelijk, opstandig of verdrietig.
- Het kind test grenzen bij jou, maar niet bij zijn eigen ouders**
Het daagt jou uit, luistert niet en is brutaal, terwijl het bij papa of mama wel luistert. Niet omdat het jou niet respecteert, maar omdat het onbewust checkt: mag ik jou vertrouwen zonder mijn ouder te verliezen?
- Het kind voelt zich schuldig als het leuk is bij jullie**
Je merkt dat het kind zichzelf soms tegenhoudt. Dat het niet volledig durft te genieten als jullie het leuk hebben. Alsof plezier hebben bij jou verraad is aan de andere kant.
Waarom reageren kinderen op een bepaalde manier?
Omdat ze vastzitten tussen twee werelden.
Stel je voor: je bent acht jaar oud. Je ouders zijn uit elkaar. Je woont bij mama en ziet papa in het weekend. Papa heeft een nieuwe vriendin. Jij vindt haar eigenlijk best wel leuk. Ze is grappig. Ze speelt spelletjes met je. Maar… als je dat thuis tegen mama vertelt, zie je haar gezicht betrekken. Ze zegt niks, maar je voelt het: mama vindt het niet fijn dat jij die nieuwe vriendin leuk vindt.
Wat doe je dan als kind? Je beschermt je moeder. Je houdt je mond. Of erger: je gaat die vriendin afwijzen, zodat mama weer blij is.
Kinderen doen dit niet omdat ze gemeen zijn. Ze doen het uit liefde. Uit loyaliteit. Ze willen hun ouders niet kwetsen. Ze voelen dat ze hierin geen keuze hebben en dit gedrag is de enige mogelijkheid die ze hebben.
Weet dat het gedrag van je stiefkind in de meeste gevallen niets met jou te maken heeft.
Het gaat niet over jou als persoon. Het gaat niet over of je aardig genoeg, leuk genoeg, of goed genoeg bent. Het gaat over de onmogelijke positie waarin het kind zit. Het niet weten hoe het zich tot jou moet verhouden. Dat is pijnlijk, voor het kind én voor jou.
Want ook jij wil gewoon een plek in het gezin hebben. Gezien worden. Erbij horen. Super logisch. Maar het kind kan je die plek niet altijd geven. Niet omdat het niet wil, maar omdat het niet durft.
Dit kun je als stiefouder doen
Het goede nieuws: als je begrijpt wat er speelt, kun je anders leren reageren.
1. Neem het niet persoonlijk
Makkelijker gezegd dan gedaan, dat snap ik. Maar het helpt om te beseffen: dit gaat niet over jou. Het kind reageert niet op jou maar op de spanning die het voelt door de positie die jij hebt in het samengestelde gezin.
2. Geef ruimte
Forceer geen band. Dwing geen liefde af. Laat het kind zelf bepalen hoe dichtbij het wil komen. Dat kan weken duren, maanden, soms jaren. Kies wie jij wil zijn en blijf je op die manier gedragen. Dat is niet makkelijk maar het kan echt. Als er dan iets ontstaat tussen jou en het kind, dan is het vanuit een oprechte verbinding.
3. Werk samen met je partner
Leer samen met je partner, dat je de omgang met het kind naar elkaar mag benoemen zonder dat er ruzie van komt. Het gedrag van het kind verdwijnt niet zomaar en wat dat met jou doet ook niet. Jullie ervaren het allebei anders omdat jullie allebei een andere positie en rol hebben in relatie tot het kind. Dit is niet altijd gemakkelijk, dus als emoties toch een grote rol gaan spelen, vraag dan hulp van iemand buiten jullie relatie om jullie hierin te begeleiden.
4. Praat erover
Als het kind het kan begrijpen, kun je er met hem of haar over praten. Niet als verwijt, maar als begrip: “Ik snap dat het soms moeilijk is om mij aardig te vinden. Je houdt van je moeder en je vader. Zij zijn voor jou het allerbelangrijkste. Het lijkt mij best moeilijk om hem/haar dan met mij te zien.” Verwacht niets terug van het kind. Je zegt dat je het kind begrijpt om het kind ruimte te geven.
5. Zorg goed voor jezelf
Als je een moeizame relatie hebt met je stiefkinderen in je samengestelde gezin, is dat zwaar. Het vraagt veel van je, dus zorg dat je zelf ook steun hebt. Een goede vriend(in), familielid, een coach of therapeut. Iemand die snapt hoe eenzaam jouw positie kan zijn. Iemand die je kan helpen om er anders mee om te gaan. Het helpt om te ervaren dat ook jij op iemand mag leunen.
Niemand doet iets fout
Als ik een ding wil dat je onthoudt, is het dit: als je stiefkind ‘moeilijk’ doet, ligt dat niet aan jou of aan het kind. Het ligt aan de complexiteit van de situatie. Aan de onzichtbare krachten die in elk samengesteld gezin spelen. Aan de loyaliteiten die het kind met zich meedraagt.
Jij doet het goed. Ook al voelt het niet zo. Ga niet te snel, dan kan er ruimte ontstaan voor een band. Voor vertrouwen. Voor een plek. Niet als vervanging van een ouder, maar als toevoeging.
Met bovenstaande handvatten kom je een heel eind. Vaak speelt er onder de oppervlakte nog meer en is het fijn als iemand met je meekijkt. Met mijn persoonlijke ervaring, gecombineerd met mijn kennis help ik koppels in samengestelde gezinnen om elkaar niet kwijt te raken in de complexiteit, maar een sterke en liefdevolle verbinding te behouden.
Dus loop je vast of wil je meer weten? Neem een kijkje op www.sameneengezin.nl of mail rechtstreeks naar Irene@sameneengezin.nl
