Scheiding en kinderen: zo help je je kind door deze emotionele tijd
Blog van Family Factory
Een scheiding is een ingrijpende gebeurtenis, niet alleen voor de ouders, maar zeker ook voor de kinderen. Voor hen betekent een scheiding het verlies van het gezin zoals zij dat kenden. En net als bij elk verlies, brengt dit rouw met zich mee. Hoe kun je je kind(eren) helpen om met deze rouw om te gaan? Hoe kun je ze begeleiden in hun nieuwe leven na de scheiding?
Voor kinderen is het gezin hun veilige basis, hun thuis. Wanneer ouders besluiten te scheiden, valt deze vertrouwde basis uiteen. Het gezin in de vorm waarin zij het kenden – samen onder één dak, gezamenlijke eetmomenten, één plek om naar terug te keren – komt nooit meer terug. Dat is een groot verlies en verlies brengt rouw met zich mee. Het is de rouw om iets wat er wás en niet meer terugkomt. Dit verlies kan onderschat worden omdat het wellicht niet zo “zichtbaar”
Rouw per leeftijd
Kinderen verwerken verlies niet op één manier. Hun reactie op de scheiding hangt sterk samen met hun leeftijd en ontwikkelingsfase:
- Jonge kinderen (0-6 jaar) begrijpen de situatie nog niet volledig. Ze kunnen zich verward, angstig of boos voelen, of regressie laten zien (zoals weer bedplassen of meer huilen).
- Basisschoolkinderen (6-12 jaar) beseffen vaak goed dat hun ouders niet meer samen zijn. Ze kunnen gevoelens van schuld ontwikkelen (“het is mijn schuld dat papa en mama ruzie hebben”) of zich verantwoordelijk voelen voor één van de ouders.
- Tieners (12-18 jaar) hebben een beter begrip van de situatie, maar kunnen zich sterk terugtrekken of juist heel boos reageren. Ze worstelen soms met loyaliteitsconflicten en kunnen hun vertrouwen in relaties verliezen.
Net als dat iedere vingerafdruk uniek is, geldt dat ook voor rouw. Iedereen rouwt op zijn eigen manier, in zijn eigen tempo. Het belangrijkste is dat jullie als ouders de emoties van jullie kinderen erkent. Luister naar ze.
Secundaire rouw
Naast het primaire verlies van het gezin, brengt een scheiding ook secundaire verliezen met zich mee. Zoals bijvoorbeeld:
- Verlies van dagelijks contact met een ouder
Kinderen zien meestal niet meer elke dag beide ouders. Ze missen altijd één van de twee (of meer). In veel gevallen zien kinderen de ene ouder minder vaak dan de andere. - (Deels) verhuizen
Het verlies van een gezamenlijk huis. Meestal krijgen kinderen te maken met het wonen in meerdere huizen en moeten ze zich aanpassen aan het steeds heen en weer gaan. Soms krijgen ze twee nieuwe huizen, omdat geen van de ouders in het vertrouwde huis kan blijven wonen. - Andere school
Een scheiding kan een wisseling van school met zich meebrengen, wat betekent dat ze ook vriendjes en een vertrouwde omgeving verliezen. - Financiële veranderingen
Mogelijk zijn er na de scheiding minder financiële middelen. Dat zou kunnen betekenen dat hobby’s, vakanties of cadeaus niet meer vanzelfsprekend zijn.
Deze secundaire verliezen kunnen net zo ingrijpend zijn als het verlies van het gezin zelf. En vaak komen ze stap voor stap – elke verandering is opnieuw een verlies dat verwerkt moet worden.
Zoek hulp als het nodig is
Als ouder kun je veel doen om je kind te ondersteunen in deze rouw. Als je merkt dat je kind vastloopt in zijn of haar emoties of gedrag, schroom dan niet om hulp te zoeken. Een kindercoach, psycholoog, of speltherapeut kan veel betekenen.
Een nieuw evenwicht
Een scheiding is een emotionele storm voor een kind. Door te erkennen dat het om een rouwproces gaat, en hen daarin liefdevol en geduldig te begeleiden, help je hen deze storm te doorstaan. Het gezin zoals het was, komt niet terug – maar een nieuw evenwicht, waarin liefde, stabiliteit en veiligheid opnieuw een plek vinden, is wél mogelijk.
- Erken het verlies
Probeer niet te sussen met “het komt wel goed” of “je krijgt er twee huizen en twee keer zoveel cadeautjes voor terug”. Benoem liever dat het verdrietig is dat het gezin uit elkaar is gegaan, en dat het oké is om daar boos, verdrietig of in de war over te zijn. - Wees voorspelbaar en aanwezig
Kinderen zoeken houvast in tijden van verandering. Duidelijke afspraken, een vast ritme en veel tijd samen bieden veiligheid en rust. - Stimuleer open communicatie
Laat je kind merken dat alle emoties er mogen zijn. Stel open vragen en luister zonder meteen iets te willen oplossen. - Wees mild voor jezelf
Je hoeft niet perfect te zijn. - Blijf respectvol over je ex-partner
Spreek niet negatief over de andere ouder. Kinderen houden van jullie allebei en willen er niet tussenin komen te staan. Bewust en onbewust kun je als ouder opmerkingen maken waardoor je kind in een loyaliteitsconflict komt. (Lees daarover bijvoorbeeld dit artikel).